Gokverslaving: de speeltijd is niet het probleem voor tieners

Het debat over videogames onder tieners wordt vaak gekenmerkt door alarmerende generalisaties. Een grootschalig onderzoek van de Karl Landsteiner Privé-Universiteit in Krems brengt nu harde gegevens in de discussie. De Oostenrijkse onderzoekers analyseerden het spelgedrag van 3.854 tieners in de leeftijd van 12 tot en met 16 jaar. De belangrijkste bevinding van het onderzoek is duidelijk: de tijd die voor een scherm wordt doorgebracht, is niet de oorzaak van cognitieve achterstanden. Wat voor de mentale ontwikkeling van groter belang is, is of het gamen onder controle blijft of de kenmerken vertoont van een duidelijke internetgokstoornis.

In plaats van schermtijd op zich te veroordelen, richt de wetenschappelijke analyse zich op ongereguleerd gamen. Wanneer tieners de controle over hun spelgedrag verliezen, een extreem sterke drang ontwikkelen om videogames te spelen, of blijven spelen ondanks negatieve gevolgen op school, spreken deskundigen van een spelverslaving. Volgens het onderzoek is dit dwangmatige gedrag precies wat leidt tot meetbaar slechtere resultaten bij cognitieve tests. Getroffen tieners vertoonden grote tekortkomingen op het gebied van logisch redeneren, het langetermijngeheugen en visueel-ruimtelijke en verbale vaardigheden. Tieners met een gameverslaving maakten ook aanzienlijk meer fouten bij snelle beslissingen onder prestatiedruk.

Wanneer tieners echter met een duidelijk doel spelen en de controle behouden, kan gametijd op zichzelf zelfs licht positieve effecten hebben op de cognitieve prestaties. Een tiener die urenlang intens geconcentreerd bezig is met een complex strategiespel, gedraagt zich heel anders dan iemand die puur uit dwang speelt. Met behulp van gevalideerde psychologische en motorische tests en moderne structurele vergelijkingsmodellen konden de onderzoekers onder leiding van dr. David Willinger voor het eerst een duidelijk onderscheid maken tussen de effecten van speeltijd en verslavend gedrag.

Ook het genre van de videogame speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling van de hersenen. Volgens de analyse bevorderen RPG’s en strategiespellen met complexe bouw- en planningselementen de logische en verbale vaardigheden van spelers. Snelle, actiegerichte schietspellen vertoonden daarentegen het duidelijkste verband met de ernst van een mogelijke internetgokstoornis. De onderzoekers waarschuwen dan ook nadrukkelijk tegen het algemeen beschouwen van intensief gamen als een cognitief risico, maar pleiten voor een veel genuanceerdere kijk op individuele gebruikspatronen.