CD-collecties worden geconfronteerd met een vreemde epidemie — schijfjes barsten en breken op mysterieuze wijze

CD’s en DVD’s zijn al kwetsbaar voor gegevensverlies op de lange termijn door problemen zoals bitrot en laserrost. Nu hebben verzamelaars van optische schijven te maken met een nieuwe potentiële bedreiging: sommige optische schijven kunnen fysiek barsten of in stukken breken na blootstelling aan bepaalde reinigingsmiddelen of dampen van opslagmaterialen.

Het probleem is onlangs onder de aandacht gekomen nadat talrijke verzamelaars van optische schijven op X foto’s deelden van cd’s die waren gespleten of in stukken waren gebroken, ondanks het ontbreken van duidelijke tekenen van fysieke schade. Volgens de discussie kunnen de defecten zijn veroorzaakt door degradatie van het polycarbonaatsubstraat — de plastic laag waaruit de kern van een cd bestaat.

In één geval meldde een verzamelaar dat een cd brak terwijl deze voorzichtig werd gereinigd en gepolijst. De schade werd toegeschreven aan chemische scheurvorming in het polycarbonaat, veroorzaakt door een verdunde reinigingsoplossing. In plaats van eenvoudige veroudering door het verstrijken van de tijd, hebben de chemicaliën het plastic mogelijk zodanig verzwakt dat het plotseling brak.

Een ander, ernstiger geval lijkt een andere oorzaak te hebben. Een cd die was opgeborgen in een met schuim bekleed beschermhoesje werd in meerdere stukken aangetroffen. Volgens de verklaring van gebruikers kunnen sommige soorten polyurethaanschuim na verloop van tijd ammoniakhoudende verbindingen afgeven. In een afgesloten hoesje kunnen deze stoffen zich ophopen en mogelijk het polycarbonaatsubstraat van een optische schijf verzwakken, doen barsten of scheuren.

De exacte oorzaken van de schade blijven onduidelijk. De gerapporteerde verklaringen zijn grotendeels gebaseerd op waarnemingen in plaats van op gecontroleerde tests, dus het zou voorbarig zijn om te concluderen dat reinigingsmiddelen of schuimvulling zonder meer verantwoordelijk zijn voor elk geval van dit type. Niettemin is de onderliggende chemische werking aannemelijk. Bepaalde agressieve oplosmiddelen, waaronder aceton en benzeen, kunnen polycarbonaat beschadigen, terwijl langdurige blootstelling aan minder agressieve chemicaliën onder bepaalde omstandigheden eveneens kan bijdragen aan het ontstaan van scheuren.

CD’s zijn mogelijk bijzonder kwetsbaar voor dit soort schade, omdat zij bestaan uit slechts één laag polycarbonaat. DVD’s bestaan uit twee polycarbonaatlagen die met lijm aan elkaar zijn gehecht, waardoor zij minder gevoelig zijn voor het specifieke type substraatschade dat in deze gevallen wordt beschreven.

In ieder geval voegt dit nog een probleem toe aan de reeds lange lijst van bedreigingen waarmee fysieke optische media te maken hebben. CD’s en DVD’s kunnen ook te maken krijgen met „bitrot“ en „laserrot“, waarbij de reflecterende laag wordt aangetast door oxidatie, verontreinigingen of blootstelling aan ultraviolet licht. Bij DVD’s kan bovendien de lijmlaag tussen de twee polycarbonaatlagen loslaten.

De meest recente gevallen zijn met name relevant voor verzamelaars van oude games, software, muziek en andere digitale archieven. Optische schijven worden vaak tientallen jaren bewaard als back-ups of historische archieven, maar hun fysieke duurzaamheid biedt geen garantie dat de gegevens voor onbepaalde tijd toegankelijk blijven. Voor bewaring op lange termijn is het daarom het veiligst om niet te vertrouwen op slechts één exemplaar van een optische schijf. Vergeet niet een back-up te maken!